1. De Stressparadox: gezond of ongezond?

Gezonde stress

Bij stress reageert je lijf. Je bloeddruk stijgt, je spieren spannen zich aan en je hartslag gaat omhoog. Je maakt je klaar voor een “vecht-of-vlucht-respons”, een oer-reactie die we hebben geleerd van onze voorouders (wat doe je als er een beer voor je neus staat?). Stress helpt je zo om goed te presteren en snel te reageren als het nodig is. Voor een vakantie, een presentatie of een examen zijn de meeste mensen gespannen. Dat is normaal en vaak zelfs nuttig. Na de spannende situatie verdwijnt de spanning en herstellen lichaam en geest. Kortdurende stressreacties zijn dus gezond.

Ongezonde stress

Maar als de momenten van ontspanning en rust te kort zijn, dan herstel je niet meer helemaal. Dan kunnen je reserves opraken. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer je een lange tijd stress hebt op het werk, de zorg hebt voor een familielid of vriend die ziek is, of bij het overlijden van een dierbare. Je kunt dan het gevoel krijgen dat je constant gestresst bent. Je bent steeds moe en snel geïrriteerd. Ontspannen lukt niet meer goed. Je valt bijvoorbeeld niet goed meer in slaap ’s avonds en kunt niet meer genieten. Dan wordt stress langdurig en ongezond. 

Vergelijk het met een auto. Je lichaam heeft net als een auto een gaspedaal, dat je diep intrapt wanneer je druk bezig bent in je hoofd, en loslaat wanneer je herstelt en rust neemt. Normaal is het intrappen en loslaten van het gaspedaal met elkaar in balans. Maar wanneer je langdurige stress hebt in je lichaam of in je hoofd, blijft het gaspedaal als het ware ingedrukt en ontstaat er een disbalans.

Stress-symptomen

Door stress kan je verschillende klachten hebben. Dit zijn symptomen van de stress die je ervaart. Stress-symptomen kunnen op 5 niveaus voorkomen: lichamelijk niveau, emotioneel niveau, cognitief niveau, gedragsniveau en sociaal niveau. Als je weet welke symptomen er horen bij stress, dan kan je deze ook eerder bij jezelf herkennen. Hieronder staan verschillende symptomen die je kan ervaren bij stress.

Lichamelijke reacties die regelmatig voorkomen bij stress zijn:

  • hoofdpijn
  • misselijkheid
  • versnelde hartslag en/of ademhaling
  • verhoogde bloeddruk
  • slaapproblemen en vermoeidheid

Stress-symptomen komen ook voor op emotioneel vlak. Onder invloed van stress kun je bepaalde negatieve emoties ervaren:

  • angst
  • frustratie
  • boosheid
  • prikkelbaarheid

Wanneer je stress ervaart, heeft dit door de processen die in je hersenen plaatsvinden ook gevolgen op cognitief niveau. Hierdoor kun je bijvoorbeeld last hebben van:

  • vergeetachtigheid
  • concentratieproblemen
  • piekeren

Zoals benoemd, gebeurt er bij stress veel in het lichaam en brein. Dit heeft ook gevolgen voor hoe je je gedraagt, dus voor wat je doet om met de stress om te gaan. Op gedragsniveau komen de volgende stressreacties voor:

  • agressie
  • te veel of juist te weinig eten
  • overmatig actief zijn
  • te veel tegelijk doen
  • meer roken en/of alcohol drinken

Hier gaan we in het hoofdstuk over stress en (on)gezonde leefstijl nog dieper op in.

 

Wanneer je stress ervaart kan dit ook merkbaar zijn in de interactie met je omgeving. Stress kan op sociaal niveau bijvoorbeeld leiden tot:

  • verminderde belangstelling voor de omgeving
  • conflicten thuis/op werk

Waarschuwingssignalen

De stressklachten die je hierboven allemaal ziet staan, zijn een waarschuwing van je lichaam dat het echt tijd is om iets aan de stress te doen. Als we weer de vergelijking tussen je lichaam en een auto maken, dan zijn de stresssignalen net als de verschillende waarschuwingslampjes die je op je dashboard kan zien staan. Wat doe je als je in de auto een waarschuwingslampje ziet branden? Ga je uitzoeken wat het betekent en het lampje proberen uit te krijgen? Of blijf je doorrijden en negeer je alle waarschuwingssignalen? 

Het beste blijft natuurlijk om dat waarschuwingslampje helemaal niet te laten branden. Door genoeg ontspanning en goed omgaan met stressvolle situaties, voorkom je de waarschuwingssignalen van je lichaam. Zo blijf je beter in balans.

Oefening! “Stop!”

Hoe ben jij als je écht ontspannen bent? En waaraan herken jij dat je gestresst bent? Hoe merken anderen dat aan jou? En wanneer wordt het écht tijd om iets aan je stress te doen? Als je je eigen lichamelijke en geestelijke signalen van stress herkent, kun je er sneller op reageren. Vul het stress-stoplicht in met signalen die jij zelf voelt als je gestresst of juist ontspannen bent. Klik hier voor de PDF versie van het stoplicht, zodat je deze kan printen en invullen.

In dit stress-stoplicht heb je jouw eigen waarschuwingssignalen in kaart gebracht. Hiermee zal je signalen van stress sneller herkennen in je dagelijks leven. Later in deze module zetten we de volgende stap. We bekijken hoe je er goed op kunt reageren als je zo’n signaal tegenkomt. Met andere woorden: hoe je jezelf vanuit stress weer terug kunt brengen naar ontspanning. Zodat je van rood of oranje weer terugkeert naar groen!

Door deze modules heen vind je 5 video’s met tips voor een goede balans tussen activiteiten en rust, inspanning en ontspanning. Met deze tips kun je bepaalde stressbronnen oplossen. Ze helpen om te veel drukte, stress of vermoeidheid te voorkomen. Zo zorg je voor een gebalanceerde energieverdeling.