3. Wat wel en juist niet eten?

Zoals we eerder hebben beschreven, wordt je weerstand lager bij het gebruik van afweeronderdrukkende medicijnen. Hierdoor heb je een verhoogde kans op infecties, waaronder voedselinfecties. Bepaalde voedingsmiddelen kunnen schadelijke bacteriën, virussen en schimmels bevatten. Die voedingsmiddelen staan hieronder in de tabel.

In de tabel staat welke producten je wel of niet kunt gebruiken, met specifieke voorbeelden erbij. Hoewel de tabel met voorbeeld-voedingsmiddelen met veel zorg is samengesteld, is deze mogelijk niet compleet. Lees daarom altijd het etiket van een levensmiddel als dat niet op deze lijst staat, om vast te stellen wat de ingrediënten zijn vóórdat je het gebruikt. De tabel hieronder wordt aangeboden in de meest recente richtlijn van het LUMC, uit februari 2020.

Risico-afweging
Natuurlijk is het heel belangrijk om veilig om te gaan met voedsel. Maar het is ook belangrijk dat je hierin voor jezelf een goede afweging kan maken. Ook volledig gezonde mensen die nooit klachten hebben gehad lopen risico op een voedselinfectie. Alleen is die kans veel kleiner dan voor jou na je niertransplantatie. Je kan ervoor kiezen om bijvoorbeeld af en toe een niet-doorbakken biefstuk te eten. Weet dan wel dat je daarmee het risico op voedselinfecties verhoogt. Dat is dan de keuze die je maakt. Je kan het risico wel minimaliseren, dus kleiner maken, door veilig met de producten om te gaan. Hoe je goed en veilig met producten omgaat, heb je kunnen lezen in hoofdstuk 2. 

Waarom zijn er risicoproducten?

Er zijn dus bepaalde producten die je beter niet kan eten. Die producten staan in de tabel hieronder. Maar waarom gaat het om precies die producten? In de tabel zie je dat het advies is om geen zachte kazen of ongepasteuriseerde/rauwe melkproducten te eten. Dat komt door de Listeria bacterie. Listeria komt regelmatig voor in melk en kan overleven in rauwmelkse zachte kaas. Bij mensen met een sterk verminderde weerstand kan Listeria ernstige ziekten veroorzaken zoals bloedvergiftiging, hersenvliesontsteking, ontsteking van de binnenwand van het hart, maagdarminfecties en infecties van huid en ogen. Bij mensen die zwanger zijn, kan een infectie leiden tot een miskraam of vroeggeboorte. 


Daarnaast geven sommige voedingsmiddelen een verhoogd risico op Hepatitis E. Hepatitis E is een ontsteking van de lever veroorzaakt door een infectie met het hepatitis E- virus (HEV). HEV kan gevonden kan worden in vlees van bepaalde dieren zoals varkens, zwijnen en herten. En ook in rauw vlees of vlees dat niet voldoende is verhit, zoals filet americain. 
 

Ook producten die mogelijk de Salmonella geeft een groter risico als je eigen weerstand is verminderd. Salmonella is een ziekmakende bacterie. Een lichte besmetting kan maag- en darmklachten veroorzaken. Salmonella kan heel soms ook doordringen in de bloedbaan waardoor organen, botten en gewrichten aangetast kunnen worden. De bacterie kan voorkomen in rauwe dierlijke producten, zoals vlees, vis en eieren, en op rauwe groente, kiemgroente en fruit. Door veilig om te gaan met je voedsel kan je een besmetting voorkomen. Bak vlees door en door gaar en was groente en fruit onder stromend water.

Oefening! “Op de koelkast”

Print onderstaande tabel uit en hang deze op je koelkast. Zo weet je altijd wat je beter wel of niet kan eten. Je kan ook een extra lijst uitprinten om mee te nemen naar de supermarkt. 

 

Wel toegestaan

Niet toegestaan

Vlees/gevogelte 

Goed gegaard vlees en gevogelte (dat mag niet meer rood van binnen zijn)

 

Rauw of onvoldoende verhit vlees of gevogelte

Vleeswaren

Verhitte vleeswaren, zoals:

Boterhamworst

Gekookte ham (bijvoorbeeld schouderham, yorkham, beenham, gegrilde ham, casselerrib of achterham)

Gekookte worstsoorten, kipfilet- en kalkoenfilet, gebraden gehakt

Gepasteuriseerd of gesteriliseerde vleeswaren uit blik (bijvoorbeeld corned beef)

Rauwe of onvoldoende verhitte vleeswaren en/of leverbevattende vleeswaren, zoals:

Filet americain, ossenworst, rosbief, carpaccio, fricandeau, rauwe ham (bijvoorbeeld serranoham, parmaham, ardennerham, schwarzwalderham, ibericoham, coburgerham en prosciutto), droge worst (bijvoorbeeld salami, chorizo, boerenmetworst, cervelaatworst, fuet en figatellu), rookvlees, lever, leverworst en leverpaté, leverkaas, gebakken pastei, hoofdkaas, bloedworst, balkenbrij, likkepot, Gentse kop, en alle soorten terrines welke varkens-, zwijnen- of hertenlever bevatten

Vis, schaal- en schelpdieren

Verhitte vis, zoals:

Alle vissoorten die gebakken, gekookt of gefrituurd zijn

Gekookte of gebakken schaal- en schelpdieren

Mosselen (alleen wanneer de schelp goed geopend is)

Vis uit blik of glas

Rolmops 

Rauwe of onvoldoende verhitte vis, zoals: 

Verse gerookte zalm, verse gerookte makreel of verse gerookte paling (bij warm gerookte vis worden wel meer bacteriën gedood, maar kans op besmetting is nog wel aanwezig)

(Vacuüm) verpakte (gerookte) vissoorten, zoals zalm, makreel of paling, surimi

Sushi met rauwe vis

Verse haring 

Eieren

Eieren   Hardgekookte eieren of gebakken ei waarbij dooier gestold is

Producten waarin rauwe eieren verwerkt zijn maar die na bereiding verhit of gepasteuriseerd zijn, zoals: mayonaise uit pot en bavarois, mousse, tiramisu bereid van gepasteuriseerd vloeibaar eiwit of bij bereiding gepasteuriseerd

Rauwe eieren, gekookt of gebakken ei waarvan dooier nog zacht is

Producten waarin rauwe eieren verwerkt zijn, en die niet verhit of gepasteuriseerd zijn, zoals: zelfgemaakte mayonaise, zelfgemaakte bavarois, mousse, tiramisu en dergelijke, waar rauw ei, eidooier of eiwit in verwerkt is

Melk

Gepasteuriseerde en gesteriliseerde melk(producten)

Rauwe melk(producten)

Kaas

Kaassoorten bereid van gepasteuriseerde melk, zoals:

Kaassoorten bereid van gepasteuriseerde melk, zoals:

Kaas 20+ t/m 60+ bereid van gepasteuriseerde melk

Zachte geitenkaas, schapenkaas of mozzarella bereid van gepasteuriseerde (buffel)melk

Alle smeerkazen en roomkazen 

Kaassoorten bereid van rauwe melk (au lait cru), zoals:

Boerenkaas

Zachte geitenkaas, schapenkaas of mozzarella bereid van rauwe melk (au lait cru)

En zachte kazen met (korst)flora, zoals: brie, camembert, port salut, roquefort 

IJs

Fabrieksmatig verpakt ijs (alle soorten)

Onverpakt ijs (schepijs), softijs of kant-en-klare milkshake

Groente, salades en rauwkost

Onbeschadigde en gewassen groente, rauwkost en verse kruiden

Voorgesneden groente en rauwkostsalades (alleen dagvers)

Verpakte slaatjes

Gewassen én geblancheerde kiemgroenten 

Beschadigde en ongewassen groenten, rauwkost en verse kruiden

 

Bewaarde rauwkostsalades

Onverpakte salades en slaatjes

Ongewassen en niet-geblancheerde kiemgroenten 

Fruit

Onbeschadigde en gewassen fruit

Voorgesneden fruit, alleen dagvers

Alle fruitsoorten, behalve grapefruit(achtigen), zie kolom ‘Niet toegestaan’

Beschadigd en ongewassen fruit

Bewaarde fruitsalades

Grapefruit, mineola, orlando, pomelo, pompelmoes, sweetie, ugli en sap van deze vruchten, en oranjemarmelade (zie ook kopje  ‘Grapefruit, grapefruitsap en verwante citrusvruchten en medicijnen’) 

Eten bij derden

Eten bij derden (zoals restaurant) moet voldoen aan bovenstaande richtlijnen en mag maximaal 1 uur warm gehouden zijn

Gerechten uit de automaat, van braderieën, marktkraam, enzovoorts

Thuisbezorgmaaltijden

Overig

Probiotica, yoghurt- en yoghurtdrinks met probiotica zoals Yakult, Vifit, Actimel, Activia en huismerken met Bifidusbacteriën

 

 

 

Grapefruit grapefruitsap en verwante citrusvruchten en medicijnen

Bij gebruik van bepaalde medicijnen, waaronder tacrolimus (Prograft®, Advraf®, Envarsus®) en ciclosporine (Neoral®) mag je sommige producten niet eten. Dit zijn: grapefruit, mineola, orlando, pomelo, pompelmoes, sweetie, ugli en oranjemarmelade (gemaakt van bittere sinaasappels). Ook het sap van deze fruitsoorten mag je niet drinken. Deze producten verhogen de kans op bijwerkingen. Dit komt doordat deze producten een bitterstof bevatten die de medicijnspiegel in het bloed verhogen. 


Overig citrusfruit zoals hand- en pers sinaasappels, mandarijnen, limoenen en citroenen kan je wel eten.

Oefening! “Eet-wissels”

Om de overstap van producten die je beter niet kan eten naar producten die je wel veilig kan eten te maken, helpt het om een ‘eet-wissel’ te doen. In plaats van dat je alleen denkt aan wat je niet mag eten is het dan makkelijker om te zien wat je daarvoor in de plaats kan nemen. Vul voor jezelf 1, 2 of 3 onveilige producten in die je wel eens eet, met daaronder het veilige voedsel dat je ervoor in de plaats kan nemen. Kijk voor inspiratie ook in de tabel met veilige en onveilige voedingsmiddelen voor goede eet-wissels. En onthoud: kies een eet-wissel alternatief dat je vooral ook echt lekker vindt! Dan is het een stuk haalbaarder.